mikrobiota jelitowa wersja graficzna

Grzyby, bakterie, wirusy rządzą naszym umysłem?


Czy wiecie że, mikrobiota jelitowa jest odpowiedzialna za nasz stan psychiczny?

Czym jest ta mikrobiota jelitowa? A więc:

Podczas porodu sterylny przewód pokarmowy człowieka zostaje skolonizowany przez pierwsze mikroorganizmy. Noworodek otrzymuje pierwszą kompozycję mikroflory bakteryjnej dla przewodu pokarmowego. Skład mikrobioty jelitowej kształtuje się pod czas porodu oraz zależy również od sposobu karmienia małego dziecka. W późniejszych latach życia jest zależny od  diety, farmakoterapii oraz przebytych stanów zapalnych i procedur zabiegowych w obrębie przewodu pokarmowego. Mikrobiota jelitowa osoby dorosłej może ważyć około 1 kg.

W skład mikroflory bakteryjnej układu pokarmowego wchodzą bakterie, wirusy, grzyby, archeony, pierwotniaki. Najliczniejsza grupa to bakterie, jakie można podzielić na 1000 różnych gatunków oraz 7000 szczepów. Występujące drobnoustroje to w większości bakterie beztlenowe. Mikroorganizmy te biorą udział  w trawieniu pokarmów, syntezie witamin i regulacji bilansu energetycznego organizmu. Ograniczają również rozwój bakterii patogennych oraz regulują aktywność elektrofizjologiczną jelitowego układu nerwowego.

Działanie psychofizjologiczne wywierane przez drobnoustroje na organizm wynika z wpływu na procesy kognitywne i emocjonalne.

Oś jelitowo – mózgowa.

Łączy przewód pokarmowy z ośrodkowym układem nerwowym, umożliwiając dwukierunkową komunikację.  W ludzkim przewodzie pokarmowym znajduje się ogromne skupisko komórek układu odpornościowego i prawie 500 milionów zakończeń nerwowych.  Wchodzące w skład jelitowego układu nerwowego neurony aferentne, bezpośrednio przekazują zmiany zachodzące wewnątrz układu pokarmowego do mózgu. Informacja o zmianach w składzie mikrobioty jelitowej, zmianach hormonalnych oraz neuronalnych zachodzących w przewodzie pokarmowym są przekazywane drogą nerwu błędnego.  Wpływ mikrobioty jelitowej na zachowanie zwierząt był przedmiotem wielu badań naukowych.

Takie struktury mózgu jak hipokamp i związany z nim zakręt obręczy (cześć układu limbicznego), są odpowiedzialne m.in. za pamięć, nastrój, proces uczenia się. Poprzez połączenie z korą przedczołową i jądrami podwzgórza biorą udział w regulacji odpowiedzi na stres.

Zaburzenia równowagi w obrębie mikrobioty jelitowej wywołują zmiany w przepuszczalności bariery jelitowej.  Jest to fizyczna struktura obecna w jelicie, jaką tworzą komórki nabłonkowe pokryte warstwą ochronnego śluzu zasiedlanego  przez zespół mikroorganizmów jelitowych i komórki układu krwionośnego, chłonnego, immunologicznego oraz nerwowego. Zaburzenie równowagi (dysbioza) może upośledzać integralność bariery jelitowej, co zaburza komunikację pomiędzy jelitem a centralnym układem nerwowym. Dochodzi do pojawienia się zapalenia, co dociera do mózgowia. Efekt jest taki, iż może to wywoływać rozwój zaburzeń emocjonalnych, ograniczeń poznawczych oraz innych psychopatologii.

Utrzymanie mikrobioty jelitowej w równowadze może być realizowane poprzez suplementację preparatów probiotycznych/prebiotycznych oraz poprzez odpowiednią dietę. Pierwsze badania udziału probiotyków w kształtowaniu zdrowia emocjonalnego dostarczyły badania na zwierzętach.

Obecnie mamy już przeprowadzane badania kliniczne z udziałem ludzi. Badania te potwierdzają wpływ pozytywny lub negatywny mikrobioty jelitowej na pracę mózgu.

Mikrobiota jelitowa a autyzm.

Etiologia autyzmu może być wieloczynnikowa. Zauważono, iż mikrobiota jelitowa może mieć znaczący udział w potogenezie i utrzymywaniu objawów choroby. Naukowcy zauważyli, że często raportowane dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego w grupie pacjentów ze spektrum autyzmu, szczególnie dzieci. W tej grupie pacjentów dysfunkcje przewodu pokarmowego występują znacznie częściej niż w populacji ogólnej (9-85%).  Rozbieżności wynikają z tego, iż nie wszystkie dzieci są w stanie zgłaszać dolegliwości w obrębie jelit oraz bólu, to też może powodować u dzieci zachowania agresywne i zaburzenia nastroju. U dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu po terapii antybiotykowej zauważono pojawienie się biegunki a następnie utratę kontaktu z otoczeniem oraz zaprzestanie mówienia. W badaniach naukowych dowiedziono iż zmniejszenie przepuszczalności jelitowej (związanej z prawidłową florą bakteryjną jelit)  ma wpływ na łagodzenie zaburzeń w komunikacji, zaburzeń sensomotorycznych oraz zmniejszenie niepokoju.

Mikrobiota a depresja.

Z obserwacji klinicznych oraz badań naukowych nad depresją wynika, że depresja może być postrzegana jako zaburzenie psychoneuroimmunologiczne, gdzie kluczową rolę odgrywają cytokiny wpływające na funkcje neurochemiczne i neuroendokrynne. Procesy zachodzące w obrębie jelit, które prowadzą do aktywacji układu immunologicznego, są mediowane za pomocą cytokin. Cytokiny to cząsteczki białkowe wpływające na wzrost i poliferację oraz aktywację komórek układu immunologicznego oraz komórek hematopoetycznych.  Ich zadaniem jest sygnalizowanie komórek tego układu  oraz wywieranie działań podobnych jak hormony i czynniki wzrostu.  Cytokiny wykorzystuje się do leczenia np.: wielu chorób nowotworowych, wirusowego zapalenia wątroby typu B, AIDS. Zaburzenie ciągłości bariery jelitowej stanowi bardzo istotny mechanizm w rozwoju depresji. W przeprowadzanych badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że wywołana infekcja powodowała zmiany w zachowaniu tak jak: utrata apetytu, zmniejszona aktywność ruchowa, wzmożona senność, mniejsza aktywność seksualna, zmniejszenie kontaktów z innymi zwierzętami. Takie zmiany również występują u osób z depresją.

To co zrobić, by mieć zrównoważoną mikroflorę bakteryjną w swoich jelitach?

Badania naukowe dowodzą, iż prawidłowa dieta z dużą ilością warzyw i owoców, spożywanie mało tłuszczów nasyconych, cukrów prostych i soli. Spożywanie probiotyków i prebiotyków w zależności od potrzeb poprawia mikrobiom. Odpowiednia ilość snu, umiejętność relaksowania się. Pomoże w dużej mierze aktywność fizyczna oraz częsty kontakt z przyrodą.

Na zakończenie, dla ciekawostki, przytoczę badania japońskich uczonych, które sugerowały, iż szczepy dobrych bakterii jelitowych są w dużych ilościach przekazywane w obrębie bogatych w te mikroby członków japońskich rodzin. Zauważono, że zachodzi to poprzez kąpiel w wannie. W Japonii jest zwyczaj kąpania się w tej samej wodzie w pewnej kolejności wszystkich członków rodziny. Mycie się w tej samej wodzie może być nawykiem prozdrowotnym. Do niedawna w naszym kraju był taki sam zwyczaj kąpieli w tej samej wodzie.

Autor: Kamila Zalewska

Literatura:

Gałęcka, M., Bartnicka, A., Szewc, M., Mzela, J. (2016). Kształtowanie się mikrobioty jelitowej u niemowląt warunkiem zachowania zdrowia. Standardy medyczne/Pediatria 2016 (T. 13), s. 359-367.

Rudzki, L., Frank, M., Szulc, A., Gałęcka, M., Szachta, P. (2012). Od jelit do depresji – rola zaburzeń ciągłości bariery jelitowej i następcza aktywacja układu immunologicznego w zapalnej hipotezie depresji. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2012 (7,2).

Skonieczna-Żydecka, K., Łoniewski, I., Marlicz, W., Karakiewicz, B. (2017). Mikrobiota jelitowa jako potencjalna przyczyna zaburzeń funkcjonowania emocjonalnego człowieka. Medycyna, Doświadczenia, Mikrobiologia 2017 (69), s. 163-176.

Stefaniak, A., Janion, K., Stanuch, B. (2018). Rola mikrobioty jelitowej w patofizjologii depresji. Postepy Hig Med. Dosw (online) 2018 (72), s. 795-805.

Czajeczny, D., Kabzińska, K., Wójciak, R. W. (2020). Od wielkiej genetyki do neuropsychologii – zarys historii badań nad powiązaniem mikrobiomu z zachowaniem człowieka. Postępy mikrobiologii – Advancements Of Microbiology 2020 (59), s. 1,3-10. DOI: 10.21307/PM-2020.59.1.001.