Ochrona

Przemoc wobec seniorów.

W ostatnich dziesięcioleciach na całym świecie są obserwowane zmiany demograficzne prowadzące w szybkim tempie do starzenia się populacji. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że do roku 2025 liczba osób w wieku 60 lat i starszych wzrośnie ponad dwukrotnie. Na świecie z 542 milionów osób w 1995 roku do około 1,2 miliarda w roku 2025. Przewiduje się, że w roku 2050 osiągnie liczbę około 1,9 miliarda. Wraz z szybkim starzeniem się społeczeństw szacuje się, iż przemoc wobec seniorów będzie coraz większym problemem, ponieważ potrzeby osób starszych nie będą mogły być w pełni zaspokajane z powodu ograniczeń finansowych. Problem opieki nad seniorami wciąż wzrasta. Obecne rozwiązania dla zaspokajania potrzeb osób starszych nie są wystarczające. 

Doceniając wysiłki medycyny w kwestii wydłużania ludzkiego życia, należy zauważyć, że obecna sytuacja demograficzna wymaga zwrócenia uwagi na jakość życia osób po 60 roku życia. To z czym spotykają się osoby starsze, to często jest ageizm czyli rodzaj irracjonalnej dyskryminacji (termin ageizm ang. ageism – przez analogię do takich terminów jak „rasizm” i „seksizm” – to dyskryminacja oraz wyznawanie irracjonalnych poglądów i przesądów dotyczących jednostek lub grup społecznych opartych na ich wieku. Przyjmuje się stereotypowe założenia na temat fizycznych lub umysłowych cech ludzi z określonej grupy wiekowej i zwykle wyraża się je w sposób poniżający. Najczęściej dotyczy to ludzi starszych. W języku polskim angielski termin ageism upowszechniany jest jako „wiekizm” lub „ageizm”).

Formy przemocy

Rozpoznawane są różne formy przemocy, a najczęściej wymieniane są: przemoc psychologiczna (emocjonalna), przemoc fizyczna, przemoc seksualna (niepożądany kontakt seksualny), porzucenie (opuszczenie), zaniedbanie oraz przemoc finansowa.

Przemoc psychologiczna jest to wyrządzanie przykrości, dręczenie, doprowadzanie do rozpaczy poprzez groźbę, zadawanie psychicznego bólu, poniżenie oraz inne niewerbalne akty przemocy. Przemoc wyrządzana jest poprzez dręczenie przyjmujące formę słownego obrażania, obrzucanie obelgami, grożenie, zastraszanie. Także taką formą jest traktowanie osoby starszej jak dziecka, izolowanie jej od rodziny i od przyjaciół. Osoby starsze reagują na takie zachowania przemocowe trwaniem w ciągłym niepokoju, smutku lub poruszeniu. Osoby zamykają się w sobie, występuje brak komunikatywności, żywych relacji emocjonalnych oraz inne nietypowe zachowania często przypisywane demencji np.: zgryźliwość czy wahania nastrojów.

Przemoc fizyczna jest to nieprzypadkowe użycie siły fizycznej, która doprowadziła do zranienia, bólu, uszkodzenia ciała. Do aktów przemocy fizycznej zalicza się uderzanie, popychanie, bicie, kopanie, potrząsanie, przypalania, szczypanie. Aktami takimi są jak niewłaściwe podawanie leków, nieuzasadnione zastosowanie unieruchomienia, karmienie na siłę. O tym czy osoba starsza doznaje przemocy można wywnioskować poprzez obserwację podbiegnięć krwawych w różnych okolicach ciała, pręgi, rany, podbite oczy, rany w różnej fazie gojenia, złamania. Osoby doznające przemocy mogą się cechować nagłą zmianą zachowania jak dotąd lub niespotykana odmowa odwiedzin. Nie wszystkie złamania czy podbiegnięcia krwawe mogą być efektem doznawania przemocy fizycznej, jednak jak złamania żeber, czy krwawe ślady na klatce piersiowej, mosznie, brzuchu raczej będą świadczyć o nadużyciu. 

Przemoc seksualna jest definiowana jako niepożądany kontakt seksualny lub kontakt z osobą niezdolną do wyrażania świadomej zgody. Takimi aktami są: niechciane dotykanie, wszelkie rodzaje czynnej napaści seksualnej (gwałt, zmuszanie do nagości, robienie zdjęć z podtekstem seksualnym). Symptomy, które mogą sugerować o doznawaniu przemocy seksualnej to m.in. niewytłumaczalne infekcje narządów płciowych, choroby weneryczne, krwawienia z narządów rodnych lub z odbytu, poplamiona rozdarta, zakrwawiona bielizna, podbiegnięcia krwawe wokół piersi lub narządów płciowych. 

wsparcie dla osób starszych

Zaniedbanie jest to brak opieki w wyniku zaniechania obowiązku, zazwyczaj oznacza to odmowę bądź zaniechanie zapewnienia starszej osobie możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb do funkcjonowania (jedzenie, ubranie, środki higieniczne, lekarstwa, schronienie, zapewnienie komfortu oraz bezpieczeństwa). O zaniedbaniu świadczyć mogą niewłaściwe warunki życia jak brak ogrzewania, bieżącej wody, brudna pościel.

Porzucenie definiuje się jako opuszczenie osoby starszej przez bliskich odpowiedzialnych za zapewnienie jej opieki. Poprzez porzucenie rozumie się pozostawienie osoby starszej w szpitalu, centrum handlowym, bądź innym miejscu publicznym. O porzuceniu mówimy również w przypadku braku odpowiedniej opieki pielęgniarskiej.

Przemoc finansowa jest to nieupoważnione lub niewłaściwe używanie środków finansowych lub majątkowych należących do osoby starszej. Przykładem takiej przemocy może być realizowanie czeków bez upoważnienia, fałszowanie podpisu, nieupoważnione używanie karty bankomatowej, zmuszanie do podpisywania dokumentów, kradzież pieniędzy lub własności.

Starość niesie ze sobą stopniową utratę dotychczasowych możliwości dobrego funkcjonowania, spadek siły fizycznej, ograniczenie zdolności ruchowej. Zmiana pełnionych ról życiowych, niższy status ekonomiczny, pogorszenie zdrowia.  czynniki te mogą narażać seniorów na zwiększone prawdopodobieństwo nadużyć. Przemoc wobec osób starszych należy do problemów, jakie regulują prawa człowieka zgodnie z artykułem 25. Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Na podstawie przeglądu literatury, można zauważyć, iż w Polsce przemoc wobec osób starszych jest tematem tabu. Przemoc wobec seniorów jest zjawiskiem dość powszechnym w kraju, ale często istnieje niechęć seniorów do zgłaszania aktów przemocy, co skutecznie pozwala chronić agresorów. Sytuację komplikuje zależność pokrzywdzonego od stosujących przemoc. Jest to zależność materialna, mieszkaniowa i emocjonalna. Trzeba pamiętać, że przemoc, szczególnie w rodzinie, jest przestępstwem i jest ścigana z artykułu 207. Kodeksu Karnego.

Autor: Kamila Zalewska